Ыдыктыг Библия: Эзра
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:36:08.507769+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Эзра

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Эзра

Эзра

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

Киирилде

Эзраның ному Персия Вавилонну эжелеп алган соонда, еврей чоннуң туттуруушкундан Иудеяже ээп кээп турганының дугайында, Иерусалимге амыдыралды аайлап-башкарганының база Дээрги-Чаяакчыга мөгейиишкинни катап тургусканының дугайында тоожуп турар. Бо ном биле Неемияның номун чаңгыс-ла ол автор Чылдар демдеглели деп номнарның уланчызы кылдыр чыып тургускан чадавас.

Номну үш кол кезекке чарып болур.

1) Персияның хааны Кирниң үезинде иудейлерниң баштай (бистиң эрага чедир 538 ч.) ээп келгени (1–2 эгелер).

2) Вавилон аг-шеригниң 586 чылда үреп бузуп кааны Дээрги-Чаяакчының өргээзин катап тургускаш, ыдыктааны (3–6 эгелер). Еврейлер Вавилонга туттуруушкунга турда, Иудеяны ээлеп чурттай берген чоннар болганчок-ла удурланып турза-даа, Бурганның өргээзин тудар ажыл 515 чылда, Аггей биле Захария медээчилерни дамчыштыр Бурганның хей-аът киириишкининиң ачызында, доозулган. Мында оон ыңай оон-даа орай үеде кожа чоннарның Иерусалимниң ханазын тударынга удурланганын тодарадып бижээн. Номнуң ол үзүндүзүнүң улуг кезии еврей дылда эвес, а Персияның күрүне дылы болур арамей дылда бижиттинген.

3) Элээн каш салгал солушкан соонда, бистиң эрага чедир V вектиң ортан үезинде чадавас, Иерусалимче Вавилондан Бурганның бараалгакчызы, шажынчы эртемден Эзра еврейлерниң база бир бөлүү-биле кады ээп келген (7–10 эгелер). Ол бодунуң чонунга Дээрги-Чаяакчыга бүзүрелдиң эге дөзүнче эглип кээр база Ооң хоойлузун оон-даа кызымак күүседир талазы-биле дузалаан. Эзраның аажок улуг салдарының ужун хоойлу тайылбырлакчылары израиль ниитилелге дараазында чылдарда кончуг чугула рольдуг апарган.

1

Кир хаанның иудейлерни чандырганы

(2 Чыл. 36:22-23)

1^1Дээрги-Чаяакчы Бодунуң Иеремияны дамчыштыр чугаалаан сөстери боттанзын дээш+, Персияның хааны Кирниң+ чагыргазының бирги чылында ол хаанны сагыш алындырыпкан. Кир хаан ынчан бодунуң бүгү күрүнезинге мындыг чарлык үндүргеш+, ону бижидип, номчуткан:

1. 2«Персияның хааны Кирниң чугаалаан чүвези бо-дур: „Дээрде саадаан Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ чер-делегейниң бүгү күрүнелерин хүлээдип бергеш, иудей черде Иерусалим хоорайга Аңаа өргээ тударын дааскан+. 3Дээрги-Чаяакчының чонунга хамааржыр бүгү улус – Бурганы олар-биле кады болзун! – иудей черде Иерусалимче чоруй баргаш, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының Иерусалимде турар Бурганның өргээзин тутсун. 4Иудейлерниң артынчызынга оларның чурттап турар бүгү черлеринде кожалары дузалап, оларны алдын-мөңгүн, эт-хөреңги, мал-маган болгаш Иерусалимде Бурганның өргээзинге эки тура-биле кылган өргүл белектери-биле хандырзын“».

5Иуда биле Вениаминниң аймактарының баштыңнары, Бурганның бараалгакчылары, левиттер – Бурганның сагыш алындырыпкан бүгү улузу – Иерусалимге Дээрги-Чаяакчының өргээзин барып тудар дээш көдүрлүп үнген. 6Оларның бүгү кожалары эки тура-биле эккелген шупту өргүл белектеринден аңгыда, алдын-мөңгүн эт-херексел, эт-хөреңги, мал-маган болгаш улуг үнелиг эт-септи оларга берген. 7Навуходоносорнуң Иерусалимден ап алгаш, бодунуң бурганнарының өргээзинге салып алганы Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң эт-херекселин+ Кир хаан боду үндүрүп берген. 8Персияның хааны Кир ол эт-херекселди үндүрерин эртине-байлак шыгжамырының кадагалакчызы Митредатка дагзып каан. Митредат ол эт-херекселди санап-түңнээш, Иудеяның чагырыкчызы Шешбацарга хүлээдип берген+.

9Оларның даңзызы бо-дур:

1. алдын тавактар – 30;
2. мөңгүн савалар – 1000;
3. бижектер – 29;
4. 10алдын аяктар – 30;
5. эжеш мөңгүн аяктар – 410;

6. өске савалар – 1000.

11Шупту алдын-мөңгүн эт-херекселдиң саны 5400 болган. Улус-чон Вавилондан Иерусалимче көжүп чанып турда, Шешбацар ол бүгүнү ап алгаш, эккелген.

2

Туттуруушкундан ээп келген улустуң даңзызы

(Неем. 7:6-73)

2^1Чурттуң туттуруушкундан ээп келген улузу бо-дур. Оларны Вавилоннуң хааны Навуходоносор бодунуң чуртунче тудуп аппарган турган+. Олар Иерусалим болгаш Иудеяже, кижи бүрүзү бодунуң хоорайынче, 2Зоровавел+, Иисус, Неемия, Серайя, Раалия, Мардохей, Билшан, Мисфар, Бигвай, Рехум болгаш Баана оларны эдерип чедип келген.

Израиль чоннуң сан-даңзызы бо-дур+:

1. 3Пароштуң үре-салгалы+ – 2172 кижи,
2. 4Шефатияның үре-салгалы – 372,
3. 5Арахтың үре-салгалы – 775,

4. 6Пахат-Моавтың үре-салгалы (Иисус биле Иоавтың төрел бөлүүнден) – 2812,

5. 7Эламның үре-салгалы – 1254,
6. 8Заттунуң үре-салгалы – 945,
7. 9Заккайның үре-салгалы – 760,
8. 10Баниниң үре-салгалы – 642,
9. 11Бевайның үре-салгалы – 623,
10. 12Азгадтың үре-салгалы – 1222,
11. 13Адоникамның үре-салгалы – 666,
12. 14Бигвайның үре-салгалы – 2056,
13. 15Адинниң үре-салгалы – 454,

14. 16Атерниң үре-салгалы (Эзекияның төрел бөлүүнден) – 98,

15. 17Бецайның үре-салгалы – 323,
16. 18Иораның үре-салгалы – 112,
17. 19Хашумнуң үре-салгалы – 223,

18. 20Гиббарның үре-салгалы – 95.

19. 21Вифлеемниң улузу – 123 кижи,
20. 22Нетофаның чурттакчылары – 56,
21. 23Анатоттуң чурттакчылары – 128,
22. 24Азмаветтиң улузу – 42,

23. 25Кириат-Иаримниң, Кефира биле Беероттуң улузу – 743,

24. 26Рама биле Геваның улузу – 621,
25. 27Михмастың чурттакчылары – 122,
26. 28Вефил биле Гайның чурттакчылары – 223,
27. 29Невонуң улузу – 52,
28. 30Магбиштиң улузу – 156,
29. 31Элам-Ахерниң улузу – 1254,
30. 32Харимниң чурттакчылары – 320,
31. 33Лод, Хадид болгаш Ононуң улузу – 725,
32. 34Иерихоннуң улузу+ – 345,

33. 35Сенааның улузу+ – 3630.

36Бурганның бараалгакчылары:

1. Иедайяның+ үре-салгалы (Иисустуң төрел салгалындан) – 973 кижи,

2. 37Иммерниң үре-салгалы+ – 1052,

3. 38Пашхурнуң үре-салгалы+ – 1247,

4. 39Харимниң үре-салгалы+ – 1017.

40Левиттер+: Иисус биле Кадмиилдиң үре-салгалы (Годавияның төрел салгалындан) – 74 кижи.

1. 41Ыраажылар+: Асафтың+ үре-салгалы – 128 кижи.

2. 42Хаалгачы улус+: Шаллум, Атер, Талмон, Аккув, Хатита болгаш Шовайның үре-салгалы – 139 кижи.

43Бурганның өргээзиниң ажылчыннары+: Циха, Хасуфа болгаш Таббаоттуң үре-салгалы, 44Керос, Сиага болгаш Фадоннуң үре-салгалы, 45Левана, Хагава болгаш Аккувтуң үре-салгалы, 46Хагав, Шамлай болгаш Хананның үре-салгалы, 47Гиддел, Гахар болгаш Реайяның үре-салгалы, 48Рецин, Некода болгаш Газамның үре-салгалы, 49Уза, Пасеах болгаш Бесайның үре-салгалы, 50Асна, Меуним болгаш Нефисимниң үре-салгалы, 51Бакбук, Хакуфа болгаш Хархурнуң үре-салгалы, 52Бацлут, Мехида болгаш Харшаның үре-салгалы, 53Баркос, Сисара болгаш Фамахтың үре-салгалы, 54Нециах биле Хатифаның үре-салгалы.

55Соломоннуң чалчаларының үре-салгалы+: Сотай, Гассоферет болгаш Феруданың үре-салгалы, 56Иаала, Даркон болгаш Гидделдиң үре-салгалы, 57Шефатия, Хаттил, Похерет-Гаццевайим болгаш Амийниң үре-салгалы.

58Бурганның өргээзиниң ажылчыннары биле Соломоннуң чалчаларының ук-салгалы шупту – 392 кижи.

59Израильче Тел-Мелах, Тел-Харша, Херув-Аддан, Иммер хоорайлардан чедип келген-даа болза, оларның төрел бөлүктери израиль чондан укталган дээрзин шынзыдып шыдаваан улус:

60Делайя, Товия болгаш Некоданың үре-салгалы – 652 кижи.

61Бурганның бараалгакчыларындан укталган улус: Ховайя, Гаккоц болгаш Верзеллийниң үре-салгалы. (Ол Верзеллий дээрге Галаад чурттуг Верзеллийден укталган бир кысты кадай кылып алгаш, ол ат-биле адаттынып эгелээн кижи турган.)+
62Ол улус боттарының төрел угунуң бижилгезин дилеп турган, ынчалза-даа тыппайн баргаш, арыг эвес кылдыр санаттырып, Бурганның бараалгакчыларының даңзызынче киир бижиттирбээн. 63Тус чер чагырыкчызы оларга, урим биле туммимни[*] ажыглап шыдаптар бараалгакчы көстүп келгижеге чедир, аажок ыдыктыг өргүлдерниң эъдин чивезин+ дужаап каан.

64Эглип келген бүгү ниитилел 42 360 кижилиг болган чүве-дир.

65Оон аңгыда 7337 эр, херээжен кул кижи турган, оон ыңай 200 эр, херээжен ыраажы база олар-биле кады турган. 66Олар 736 аъттыг, 245 мулдуг, 67435 тевелиг болгаш 6720 элчигенниг турган.

68Төрел салгалдарның чамдык баштыңнары Иерусалимде Дээрги-Бурган-Чаяакчының өргээзинге келгеш, ону биеэде турган черинге катап тудар дээш, эки тура-биле өргүл кылган. 69Олар боттарының шыдаар шаа-биле ол ажыл дээш акша-хөреңги шыгжамырынче 61 000 драхма алдын, 5000 мина мөңгүн[*] болгаш Бурганның бараалгакчылары кедер 100 хеп дужаап берген.

70Ынчалдыр Бурганның бараалгакчылары, левиттер, карачалдар, ыраажылар, хаалгачылар болгаш Бурганның өргээзиниң ажылчыннары – бүгү израиль чон боттарының хоорайларынга чурттап эгелээн.

3

Өргүл салыр бедигээшти катап тургусканы

3^1Израильчилер боттарының хоорайларынга чурттай берген соонда, ол чылдың чеди айда бүгү чон, чаңгыс кижи ышкаш, Иерусалимге чыглып келген+. 2Иоседектиң оглу Иисус+ бодунуң ха-дуңмазы болур Бурганның бараалгакчылары-биле, Салафиилдиң+ оглу Зоровавел+ бодунуң акы-дуңмазы-биле Израильдиң Бурганынга өргүл салыр бедигээш тудуп эгелээн+. Олар ону Бурганның кижизи Моисейниң+ хоойлузунда бижип каанын ёзугаар аңаа бүрүн өрттедир өргүлдер кылыр дээш тудуп эгелээн+. 3Олар кожа чоннардан+ коргуп турган-даа болза[*], өргүл салыр бедигээшти биеэги таваанга тудуп кааш, аңаа Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүлдерни эртен, кежээ эккеп салып турган+. 4Оон олар ыдыктыг хоойлуда айтып каанын ёзугаар Чадырлар байырлалын демдеглеп, ону эрттирер хүн бүрүзүнде бүрүн өрттедир өргүлдерни доктааткан сан-хемчээл ёзугаар салып турган+. 5Ооң соонда олар хүннүң-не кылыр ужурлуг өргүлдерни, ай чаазының байырлалында+ болгаш Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан бүгү ыдыктыг хүннерде+ кылыр өргүлдерни, эки тура-биле кылып турар өргүлдерин эккеп салып эгелээн. 6Чеди айның бирээде, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң таваа ам-даа салдынмаан-даа турган болза, олар Аңаа бүрүн өрттедир өргүлдерни эккеп салып эгелээн.

Бурганның өргээзин катап тудуп эгелээни

7Израильчилер даш чонукчуларынга, чазаныкчыларга акша-мөңгүннү, а Тир биле Сидоннуң чурттакчыларынга аъш-чем, арага-хымыс болгаш олива үзүн, олар Персияның хааны Кирниң чөпшээрели-биле пөш ыяшты Ливандан Иоппияже далайлап сөөртсүн дээш+, берип эгелээн.

8Олар Иерусалимде Бурганның өргээзинче чедип келген соонда, ийиги чылдың ийи айда Салафиилдиң оглу Зоровавел, Иоседектиң оглу Иисус болгаш оларның өске ха-дуңмазы – Бурганның бараалгакчылары, левиттер болгаш Вавилонга туттуруушкундан Иерусалимче ээп келген бүгү улус ажылдап эгелээн. Олар чээрби хардан өрү назылыг+ левиттерни Дээрги-Чаяакчының өргээзин тудар ажылдар хайгаараары-биле томуйлап каан. 9Ынчангаш Иисус, ооң оолдары, акы-дуңмазы; Кадмиил, ооң оолдары база Иуданың аймаа Бурганның өргээзин тудар ажылдарны, чаңгыс кижи дег, хайгаарап көрүп эгелээн. Хенададтың оолдары+ болгаш оларның левит ха-дуңмазы оларга дузалап турган.

10Тудугжулар Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң таваан салып каарга+, боттарының тускай хептерин кеткеш, трубалар тудуп алган Бурганның бараалгакчылары биле кимвалдар тудуп алган левиттер (Асафтың үре-салгалы) Израильдиң хааны Давидтиң чагыын ёзугаар Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдар дээш туруп алган+. 11Оон олар Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаан, алдаржыткан ырларны ырлажып эгелээн: «Ол ачылыг-дыр, Ооң Израильге энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир»+.

Бүгү чон Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдып, ыыткыр ырлажып турган, чүге дээрге Ооң өргээзиниң таваан салып каан болган. 12Ынчалза-даа дыка хөй улус – Бурганның биеэги өргээзин көрген+, назы-хары улгаткан бараалгакчылар, левиттер, төрел салгалдар баштыңнары чаа өргээниң таваан салып турарын көргеш, ишкирнип ыглажып турган. А өске хөй улус өөрүшкүден ыыткыр алгыржып турган. 13Чон ынчаар шимээргеп, хөлзээрге, өөрүшкүнүң алгы-кышкызын ыы-сыыдан ылгаары болдунмас болган. Ыыт-шимээн кайы ырактан дыңналып турган.

4

Бурганның өргээзин база Иерусалимни катап тударынга удурланыышкыннар

4^1Иуда биле Вениаминниң аймактарының дайзыннары туттуруушкундан ээп келген улустуң Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга өргээ тудуп турарын дыңнап кааш, 2Зоровавелге+ база төрел салгалдар баштыңнарынга чедип келгеш: «Силер-биле кады тудаалы. Бис база, силер ышкаш, Бурганыңарга мөгейип, бисти бээр көжүрүп каан Ассирияның хааны Асарданның үезинден эгелээш+, Аңаа өргүл салып турар болгай бис» – дээннер+.

3А Зоровавел, Иисус база израиль чоннуң төрел салгалдарының өске баштыңнары: «Чок, Бурганывыстың өргээзин бис-биле кады тутпас силер. Персияның хааны Кирниң биске дужааганын ёзугаар+ Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының өргээзин чүгле боттарывыс тудар бис» – деп харыылаан.

4Ынчан ол черниң чурттакчылары иудей чон өргээни улаштыр тутпазын дээш, оларны коргудуп, холу салдына бээр кылдыр ундарадып турган+. 5Олар иудейлерниң бодалдарынга шаптыктаар дээш, Персияның хааны Кирниң чагырган бүгү үезинде, оон Персияны Дарий хаан+ чагырып эгелегижеге чедир, чөвүлекчилер хээлилеп ап турган.

6Ахашверош хаанның чагыргазының эгезинде+ дайзыннар Иудея биле Иерусалимниң чурттакчыларынга удур улуг буруудадыышкын бижээн.

7Оон Персияның хааны Артаксеркстиң+ үезинде Бишлам, Митредат, Табеел болгаш оларның өске-даа эш-өөрү ол хаанга чагаа бижээн. Олар чагааны арамей үжүктер-биле арамей дылга бижээн+.

8Тус чер чагырыкчызы Рехум биле Шимшай бижээчи Артаксеркс хаанга Иерусалимге хамаарыштыр мындыг чагаа бижээн[*]:

1. 9-10«Тус чер чагырыкчызы Рехум, Шимшай бижээчи болгаш оларның эш-өөрү – шииткекчилер, дүжүметтер, тарпелейлер, апарсалар, архилер,

2. вавилончулар, сузыжылар (азы эламнар) болгаш өндүр улуг, хүндүткелдиг Аснафар хаанның[*] тудуп алгаш, Самарияга чагырткан хоорайларже база Евфрат хемниң барыын талазында өске девискээрлерже көжүрүп каан улузу бо чагааны бижээн».

11Оларның хаанче чорудупкан чагаазының хоолгазы мындыг болган:

1. «Артаксеркс хаанга, Евфрат хемниң барыын талазында чурттап турар силерниң чалчаларыңардан.

2. 12Хаан билип алзын дээш бижип тур бис. Силерниинден бистиң черже үнүпкен иудейлер Иерусалимге келгеш, шак ол үймээнчи, бузут-бактыг хоорайны катап тудуп эгеледи. Олар ханаларны катап тургузуп, оларның үндезинин эде салып тур.

3. 13Хаан оон ыңай мону база билип алзын. Бир эвес бо хоорай катап туттунуп, ооң ханаларын чедир тудуп каар болза, албан-үндүт, үндүрүг, каайлы+ төлеттинмейн баар+, хаанның орулгазы эвээжей бээр. 14Бис хаандан хамаарылгалыг болганывыста, хаанның адын баксырадып турарын анаа көрүп шыдавас болгаш, хаанга медээ чедирип, чагаа бижидивис. 15Силерниң мурнуңарда турган хааннарның төөгү бижилгелеринден дилеттирип көрүңер. Ол бижилгелерден бо хоорай – үймээнчи, хааннарга болгаш тус чер девискээрлеринге хоралыг, эрте шагдан-на тура халыышкын үндүрүп турган хоорай дээрзин тып номчуп, билип аар силер. Ынчангаш ону үреп бузуп каан чүве-дир. 16Хаанга дыңнадып тур бис: бир эвес бо хоорай катап туттуна берип, ооң ханаларын чедир тудуп каар болза, Евфрат хемниң барыын талазында силерниң ээлээн девискээриңерден чүү-даа артпас».

17Хаан оларга мындыг харыы берген:

1. «Тус чер чагырыкчызы Рехум, Шимшай бижээчи болгаш силерниң Самарияда-даа, Евфрат хемниң барыын талазында өске черлерде-даа чурттап турар эш-өөрүңер, амыр-мендиңерни эредим.

2. 18Силерниң биске чоруткан чагааңарны мээң мурнумга очулдуруп[*], дыңналдыр номчуп берди. 19Мен дужаал бээримге, дилеп номчааш, ол хоорайга эрте шагда-ла хааннарга удур тура халыышкыннар болуп, үймээннер, хөлзээшкиннер үнер чер турганы билдине берди. 20Иерусалимге Евфраттың барыын талазында бүгү девискээрни чагырган күчүлүг хааннар турган+, чон оларга албан-үндүт, үндүрүг, каайлы төлеп турган болду+. 21Ынчаарга ол улуска ажылын доктаадырын дужааңар, мен айтыышкын бербээн шаамда, ук хоорайны катап тутпазын. 22Көрдүңер бе, ол херекти эки хайгаараңар. Хаанга когарал чедирер хире апаар кылдыр, ол айыылды өстүрген херээ чүл?»

23Артаксеркс хаанның чагаазының хоолгазын Рехумга, Шимшай бижээчиге болгаш оларның эш-өөрүнге номчуп бээри билек, олар доп-дораан Иерусалимде иудейлерже чорупкаш, ажылды доктаадырын күш-биле албадапкан.

Татнайның Дарий хаандан дилээ

24Ынчалдыр Иерусалимде Бурганның өргээзин тудар ажыл соксай берген болгаш Персияның хааны Дарийниң чагыргазының ийиги чылынга чедир+ катап эгелевээн.

5

5^1Ынчан Бурганның медээчилери: Аггей+ биле Аддонуң үре-салгалы Захария+ Иудеяда база Иерусалимде чурттап турар иудейлерге Израильдиң Бурганының адын тудуп, өттүр билип медеглеп турган. 2Салафиилдиң оглу Зоровавел биле Иоседектиң оглу Иисус+ Иерусалимде Бурганның өргээзин тудуп эгелээн, а Бурганның медээчилери олар-биле кады болуп, деткип турган+.

3Ол үеде Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң чагырыкчызы Татнай+, Шефар-Бознай болгаш оларның эш-өөрү демги иудейлерге чедип келгеш: «Бо өргээни тударын, тудугну катап тургузарын кым силерге чөпшээреди?» – деп айтырган.

4Олар[*] оон ыңай: «Бо тудугну кылып турар улустуң аттары кымыл?» – деп айтырган.

5Ынчалза-даа Иудеяның баштыңнарын Бурганы камгалап-карактап турган болгаш+, Дарий хаанче чоруткан медээ четпээн шаанда, ол херекке хамаарыштыр хаанның шиитпири келбээн шаанда, оларның ажылын доктаатпаан. 6Евфраттың барыын талазында девискээрниң чагырыкчызы Татнай, Шефар-Бознай болгаш оларның демги девискээрде дүжүмет эш-өөрүнүң Дарий хаанга бижээн чагаазының хоолгазы бо-дур. 7Оларның хаанче чорудупкан дыңнадыында бижээни болза:

1. «Дарий хаан, амыр-мендиңер эреп, мөгейдивис!

2. 8Хаан мону билип алзын: бис Иудеяның девискээринче, өндүр улуг Бурганның өргээзинче барып чордувус. Чон ол өргээни чонган даштардан тудуп, ооң ханаларында ыяш оорга чудуктар салып турар болду. Ажыл чүткүлдүү-биле, чедимчелиг кылдынып турар-дыр.

3. 9Бис оларның баштыңнары-биле чугаалажып: „Бо өргээни тударын, тудугну катап тургузарын кым силерге чөпшээреди?“ – деп айтырдывыс. 10Оон аңгыда оларның аттарын база айтырдывыс, ынчангаш силерни билип аар кылдыр, оларның баштыңнарының аттарын бижип берип болур бис. 11Иудейлер биске мынча деп харыылады:

4. „Бис – дээр биле черниң Бурганының чалчалары – Ооң хөй-хөй чылдар мурнунда туттунган турган, Израильдиң өндүр улуг хаанының эгелээш, төндүр тудуп каан өргээзин+ катап тудуп тур бис. 12Бистиң ада-өгбевис дээрде саадаан Бурганны килеңнедип аарга+, Ол оларны Вавилоннуң хааны, халдей аймак-сөөктүг Навуходоносорнуң холунга хүлээдип берген. Навуходоносор демги өргээни үрегдеп каапкаш, чонувусту Вавилонче тудуп аппарган+.

5. 13Ынчалза-даа Вавилоннуң хааны Кирниң чагыргазының бирги чылында ол хаан Бурганның өргээзин катап тударын дужааган+. 14Навуходоносор хаанның Иерусалимде Бурганның өргээзинден ап алгаш, Вавилонда өргээже аппарганы алдын-мөңгүн ыдыктыг эт-херекселди безин Кир хаан Вавилондан үндүрүп берген+. Кир хаан ол эт-херекселди тус чер чагырыкчызы кылдыр томуйлап кааны Шешбацарга бергеш+, 15аңаа: ‘Бо эт-херекселдерни Иерусалимде Бурганның өргээзинге аппарып салып каг. Ол өргээни ооң турган черинге катап тудуп кагзын’+ – деп дужааган.

6. 16Ол Шешбацар ынчан бээр келгеш, Иерусалимде Бурганның өргээзиниң таваан салып каан+. Ол хүнден эгелээш, амгы хүнге чедир өргээни тудуп турар бис, ынчалза-даа ажыл ам-даа доозулбаан“.

7. 17Бир эвес хаан күзээр болза, Вавилонда эртине шыгжамырларында хаанның бижилгелеринден улуска дилеттирип көрзүн+ – Кир хаанның Иерусалимде Бурганның өргээзин катап тудар айтыышкын бергени шын бе? Хаан бо херекке хамаарыштыр бодунуң шиитпирин бисче бижип чорудар болза, эки боор ийик».

6

Дарий хаанның чарлыы

6^1Дарий хаан ынчан дужаал бээрге, Вавилонда эртине шыгжамырларында бижимелдер шыгжаар черден дилээшкин кылдырган. 2А херек бижимел Мидия девискээринде+ Экбатана хоорайның ордузундан тывылган. Шак ол сагындырыглыг албан бижиинде мынча деп бижээн болган:

1. 3Чагыргазының бирги чылында Кир хаан Иерусалимде Бурганның өргээзинге хамаарыштыр дужаал үндүрген:

2. «Бо өргээ – өргүлдер эккеп салып турар чер-дир; ону катап тудуп, таваан салып кагзын. Өргээниң бедии алдан кыры дурту, дооразы база алдан кыры дурту болзун. 4Ооң ханаларын үш одуруг чонган даштардан, бир одуруг ыяштан салып кагзын+. Чарыгдалдарны хаанның акша-хөреңгизинден төлеп берзин. 5А оон ыңай Навуходоносор хаанның Иерусалимде Бурганның өргээзинден ап алгаш, Вавилонче эккелгени алдын-мөңгүн эт-херексел Иерусалимде өргээже эглип келзин, оларны турган черлеринге салып кагзын+».

6Ынчангаш Дарий хаан мындыг дужаал үндүрген:

1. «Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң чагырыкчызы Татнай+, Шефар-Бознай болгаш оларның эш-өөрү, шак ол девискээрниң дүжүметтери! Бурганның өргээзинден ыңай туруңар, 7ону тудар ажылга шаптык катпаңар. Иудеяда тус чер чагырыкчызы база чоннуң баштыңнары Бурганның ол өргээзин турган черинге катап тудуп кагзын.

2. 8Оон ыңай Бурганның өргээзин тударынга демги иудей баштыңнарга дуза кадарының талазы-биле мээң дужаалым бо-дур+: тудуг ажылы доктаавазын дээш, оларның чарыгдалдарын хаанның акша-хөреңгизинден – Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң үндүрүг орулгазындан бүрүнү-биле төлеп бээр ужурлуг силер. 9Оларга херектиг бүгү чүвени: дээрде саадаан Бурганга өргүл кылыр бугажыктар, кошкарлар болгаш хураганнарны база кызыл-тас, дус, арага болгаш олива үзүн Иерусалимде Бурганның бараалгакчыларының айытканын ёзугаар хүннүң-не ыяап-ла берип туруңар. 10Олар ынчан дээрде саадаан Бурганга таарымчалыг өргүлдерни салып, хаанның болгаш ооң оолдарының менди-чаагай чоруу дээш мөргүп шыдаар+.

3. 11Мындыг дужаал база берип тур мен: бир эвес кандыг-бир кижи бо чарлыкты үрээр болза, ооң бажыңындан чудук уштуп, сүүрткеш, ол кижиниң мага-бодун өттүр шанчып шаажылазын, а бажыңын кемниг херээниң ужун бузуп каапсын+. 12Ол чарлыкты үреп, Иерусалимде Бурганның өргээзин үрегдээр дээш холун көдүрер кандыг-даа хаанны азы чонну Бодунуң ат-алдарын ында тургузуп каан Бурган узуткап кагзын.

4. Мен, Дарий, ындыг дужаалды бердим. Ону ыяап-ла күүсетсин».

Бурганның өргээзин тудуп доосканы болгаш Бурганга бараалгатканы

13Ынчан Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң чагырыкчызы Татнай+, Шефар-Бознай болгаш оларның эш-өөрү Дарий хаанның чорудупкан дужаалында ооң айыткан бүгү чүвезин ылаптыг күүсеткен. 14Иудей баштыңнар өргээниң тудуун Бурганның медээчилери Аггей биле Аддонуң үре-салгалы Захарияның өттүр билген медеглелдериниң деткимчези-биле чедиишкинниг уламчылаан+. Олар өргээни Израильдиң Бурганының айтыышкынын ёзугаар база Персияның хааннары Кир+, Дарий+ болгаш Артаксеркс+ оларның чарлыктарын ёзугаар тудуп дооскан. 15Бурганның өргээзиниң тудуун Адар деп айның+ үште, Дарий хаанның чагыргазының алдыгы чылында дооскан.

16Израиль чон – Бурганның бараалгакчылары, левиттер болгаш туттуруушкундан ээп келген бүгү арткан улус бо өргээни Бурганга бараалгадып, чаартканын өөрүшкүлүг байырлап демдеглээн+. 17Бурганның өргээзин чаартып турар үеде израильчилер өргүл кылдыр чүс буганы, ийи чүс кошкарны, дөрт чүс хураганны база бүгү израиль чоннуң бачыды дээш өргүл кылдыр – Израильдиң аймактарының санын ёзугаар – он ийи хунаны эккеп салган. 18Израильчилер оон Моисейниң номунда бижээнин барымдаалап+, Бурганның бараалгакчылары биле левиттерни оларның салбыр, бөлүктерин ёзугаар+ Бурганга Иерусалимге бараан боору-биле тургузуп каан.

Хосталыышкын байырлалын демдеглээни

19Бир айның он дөртте туттуруушкундан ээп келген улус Хосталыышкын байырлалын+ демдеглээн[*]. 20Бурганның бараалгакчылары биле левиттер ыдыктанып-арыгланып каапкан+ – олар шупту арыг апарган турган. Левиттер Хосталыышкын байырлалында дөгерер хураганнарны туттуруушкундан ээп келген бүгү улуска, ха-дуңмазы бараалгакчыларга болгаш боттарынга белеткеп алган. 21Туттуруушкундан чанып келген израильчилер дөгерген хураганның эъдин чип турган, Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга мөгеер дээш, ол черде чурттап турар чоннарның арыг эвес чаңчылдарындан адырлып алган+ бүгү улус база байырлалга киришкен. 22Оон олар чеди хүн дургузунда Хаарган далганнар байырлалын+ өөрүшкүлүг демдеглеп келген, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы оларны өөрүшкү-биле бүргээн. Израильдиң Бурганы Ассирияның хаанын оларже ээ көрүндүрүптерге, ол хаан израильчилерниң холун Дээрги-Чаяакчының өргээзин тудар кылдыр быжыглап каан болгай.

7

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра

7^1Ол болуушкуннарның соонда Персияның хааны Артаксеркстиң+ чагыргазының үезинде Серайяның үре-салгалы Эзра (Серайя+ – Азарияның оглу, Азария – Хелкияның оглу, 2Хелкия – Шаллумнуң оглу, Шаллум – Садоктуң оглу, Садок – Ахитувтуң оглу+, 3Ахитув – Амарияның оглу, Амария – Азарияның оглу, Азария – Мерайоттуң оглу, 4Мерайот – Зерахияның оглу, Зерахия – Узийниң оглу, Узий – Буккийниң оглу, 5Буккий – Авишуйнуң оглу, Авишуй – Финеестиң оглу, Финеес+ – Элеазарның оглу, Элеазар+ – Бурганның дээди бараалгакчызы Аароннуң оглу болур чүве-дир)+ Вавилондан үнгеш, Иерусалимге чедип келген. 6Эзра болза+ Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының израильчилерге Моисейни дамчыштыр берген ыдыктыг хоойлузун шыырак билир ном-хоойлу тайылбырлакчызы[*] турган. Хаан Эзраның дилеглерин бүрүнү-биле хандырган, чүге дээрге Дээрги-Бурган-Чаяакчының холу ону камгалап турган. 7Чамдык израильчилер база Бурганның бараалгакчылары, левиттер, ыраажылар, хаалгачылар болгаш Бурганның өргээзиниң ажылчыннарының чамдыызы Эзра-биле кады Артаксеркс хаанның чагыргазының чедиги чылында Иерусалимче чедип келген.

8Эзра Иерусалимге хаанның чедиги чылының беш айда келген турган. 9Ол Вавилондан бир айның бирээде чоруурун шиитпирлээш, Иерусалимге беш айның бирээде келген, чүге дээрге Бурганның буянныг холу ону камгалап турган. 10Эзра бодунуң сеткил-чүрээн Дээрги-Чаяакчының хоойлузун шинчилеп көөрүнге, ону күүседиринге база израиль чонну Ооң дүрүмнер, айтыышкыннарынга өөредиринге+ бараан болдурган кижи турган.

Артаксеркс хаанның Эзрага чагаазы

11Артаксеркс хаан Бурганның бараалгакчызы Эзрага – Дээрги-Чаяакчының Израильге берген айтыышкыннары болгаш хоойлуларын шинчилеп турган эртемденге мындыг чагаа[*] бижээн:

12«Хааннарның хааны+ Артаксеркстен. Дээрде саадаан Бурганның хоойлузунуң тайылбырлакчызы, Ооң бараалгакчызы Эзра, амыр-мендиңни эредим[*].

13Мээң дужаалым бо-дур+: күрүнемде израиль чонга хамааржыр кижи бүрүзү, Бурганның бараалгакчызы азы левит кижи бүрүзү сээң-биле кады Иерусалимче чоруур дизе, чорупсун, ажырбас. 14Сени хаан мен болгаш чеди чөвүлекчим+ Бурганыңның сенде бар хоойлузунга хамаарыштыр Иудея биле Иерусалимни хайгаарап көрзүн дээш чорудуп тур бис. 15Харын-даа хаан мээң болгаш чөвүлекчилеримниң Иерусалимде чурттап турар+ Израильдиң Бурганынга өргээн алдын-мөңгүнүн чедирип бээр сен. 16Вавилоннуң бүгү девискээринден чыып шыдаарың алдын-мөңгүннү база чонуңнуң болгаш Бурганның бараалгакчыларының Ооң өргээзинге өргүп турар өргүл-белектерин база Иерусалимче чедирип бээр сен. 17Ол акша-мөңгүн-биле ыяап-ла бугалар, кошкарлар, хурагаганнар, далган-тараа болгаш арага садып алгаш, ол бүгүнү силерниң Бурганыңарның Иерусалимде өргээзиниң өргүл салыр бедигээжинче эккеп салып каар сен+.

18Сен база сээң ха-дуңмаң арткан алдын-мөңгүннү шиитпирлээн аайыңар-биле, Бурганыңарның күзел-соруун ёзугаар чарыгдап болур силер. 19Бурганыңның өргээзинге бараан болуру-биле сеңээ хүлээдип берген эт-херекселди Иерусалимде Бурганның мурнунга салып каг. 20Бурганыңның өргээзинге херек апарган өске-даа чүүлдерни, олар херектиг деп көөр болзуңза, хаанның эртине шыгжамырларындан ап берип болур сен.

21Мен, Артаксеркс хаан, Евфрат хемниң барыын талазында девискээрде хаанның акша-хөреңги кадагалакчыларынга дужаал берип тур мен: дээрде саадаан Бурганның хоойлузунуң тайылбырлакчызы, Ооң бараалгакчызы Эзраның силерден айтырган бүгү чүвезин ыяап-ла хандырып бериңер. 22Аңаа 100 талант чедир деңзилиг мөңгүннү, 100 кор ишти чедир кызыл-тасты, 100 бат чедир араганы, 100 бат чедир олива үзүн, а дусту, күзээнин ёзугаар, кызыгаарлаашкын чок бээр силер[*]. 23Дээрде саадаан

Бурганның дужааган бүгү чүвезин Ооң өргээзи дээш чүткүлдүү-биле күүседир ужурлуг – Бурган хаанның болгаш ооң оолдарының күрүнезинче килеңневезин. 24Силерге билдингир болзун: Бурганның бараалгакчызы, левит, ыраажы, хаалгачы, Бурганның өргээзиниң ажылчыны болгаш өске-даа бараан болукчу улустуң кайызындан-даа албан-үндүт, үндүрүг, каайлы+ хавырар эргеңер чок.

25А сен, Эзра, Бурганыңның сеңээ хайырлаан мерген угааны-биле чагырыкчылар, шииткекчилерден томуйлап каг+. Олар Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң бүгү чонунга – сээң Бурганыңның хоойлуларын билир бүгү улуска чөптүг шииткелден көргүссүн, а билбес улусту өөредип калыңар. 26Сээң Бурганыңның хоойлузун база хаанның хоойлузун күүсетпес кижи бүрүзүн ыяап-ла шиидип кагзын: азы өлүрүп кагзын, азы чурттан үндүр шөлүпсүн, азы эт-хөреңгизин хавырзын, азы кара-бажыңнап кагзын».

Эзраның Бурганны алдаржытканы

27Ада-өгбевистиң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга алдар! Ол Иерусалимде Бодунуң өргээзинге демги дужаалы-биле алдар-хүндү көргүзеринче хаанны сагыш алындырыпкан болгай. 28Дээрги-Чаяакчы Бодунуң энерелин меңээ хаанның, ооң чөвүлекчилериниң болгаш бүгү күчү-күштүг нояннарының мурнунга көргүскен болгай. Мээң Бурганым Дээрги-Чаяакчының холу мени кагбаан болгаш, мен дидимненип, мээң-биле кады чоруптар кылдыр израиль чоннуң төрел салгалдар баштыңнарын чыып алган мен.

8

Эзра-биле кады ээп келген эр улустуң даңзызы

8^1Артаксеркс хаанның чагыргазының үезинде мээң-биле кады Вавилондан үнүп келген төрел салгалдар баштыңнарының оларның ада-өгбезин ёзугаар даңзызы бо-дур:

1. 2Финеестиң+ үре-салгалындан – Гирсам;
2. Ифамарның+ үре-салгалындан – Даниил;
3. Давидтиң үре-салгалындан – Хаттуш+;
4. 3Шеханияның үре-салгалындан чамдык улус;

5. Пароштуң үре-салгалындан+ – Захария болгаш ооң-биле кады 150 эр кижи төрел салгал даңзызынче кирген;

6. 4Пахат-Моавтың үре-салгалындан+ – Зерахияның оглу Элиоенай болгаш ооң-биле кады 200 эр кижи;

7. 5Заттунуң[*] үре-салгалындан – Яхазиилдиң оглу Шехания болгаш ооң-биле кады 300 эр кижи;

8. 6Адинниң үре-салгалындан – Ионафанның оглу Эвед болгаш ооң-биле кады 50 эр кижи;

9. 7Эламның үре-салгалындан – Аталияның оглу Исайя болгаш ооң-биле кады 70 эр кижи;

10. 8Шефатияның үре-салгалындан – Михаилдиң оглу Зевадия болгаш ооң-биле кады 80 эр кижи;

11. 9Иоавтың үре-салгалындан – Иехиилдиң оглу Авдий болгаш ооң-биле кады 218 эр кижи;

12. 10Баниниң[*] үре-салгалындан+ – Иосифияның оглу Шеломит болгаш ооң-биле кады 160 эр кижи;

13. 11Бевайның үре-салгалындан+ – Бевайның оглу Захария болгаш ооң-биле кады 28 эр кижи;

14. 12Азгадтың үре-салгалындан – Гаккатанның оглу Иоханан болгаш ооң-биле кады 110 эр кижи;

15. 13Адоникамның үре-салгалындан – сөөлзүредир чедип келген Элифелет, Иеиел, Шемайя болгаш олар-биле кады 60 эр кижи;

16. 14Бигвайның үре-салгалындан – Утай, Заббуд болгаш олар-биле кады 70 эр кижи төрел салгал даңзызынче кирген.

Иерусалимче ээп келиишкин

15Мен ол бүгү улусту Агава хемче киир агып чыдар хемчигештиң чанынга чыып алган мен. Бис аңаа үш хондувус. Чонну база Бурганның бараалгакчыларын хынап көөрүмге, оларның аразында чаңгыс-даа левит кижи чок болду. 16Мен ынчан баштыңнар болур Элиезер, Ариил, Шемайя, Элнафан, Иарив, Элнафан, Нафан, Захария болгаш Мешулламны+ база эртемденнер Иегоиарив биле Элнафанны кыйгыртып алгаш, 17оларны Касифия деп черниң даргазы Иддоже чорудупкан мен. Иддога база ооң Касифияда ха-дуңмазы – Бурганның өргээзиниң ажылчыннарынга Бурганывыстың өргээзинге бараан болур улустан чорудуп бээр кылдыр чүнү дамчыдарын оларга айтып берген мен.

18Бурганывыстың буянныг холу бисти кагбаан болгаш, олар биске бараан болукчу улусту: Махлиниң+ үре-салгалы, салым-чаяанныг Шеревияны+ база ооң оолдары биле акы-дуңмазы болур он сес кижини эккелген. (Махли Левийниң оглу, а Левий – Израильдиң оглу чүве-дир.) 19Хашавияны+, ооң-биле кады Мерариниң+ үре-салгалы Исайяны болгаш ооң акы-дуңмазы, оолдары болур чээрби кижини база эккелген. 20Олар оон ыңай Бурганның өргээзиниң ажылчыннары+ болур 220 кижини – левиттерге дузалажыр кылдыр Давид хаанның, ооң нояннарының томуйлап каан улузун эккелген. Оларның шуптузунуң аттарын даңзылап бижип каан.

21Аңаа, Агава хемниң чанынга, боттарывысты Бурганывыстың мурнунга томаартып, биске, ажы-төлүвүске база бүгү эт-хөреңгивиске айыыл чок орук-суурну Оон дилеп аар дээш+, шээрлээшкин+ кылырывысты чарлаан мен. 22Хаандан орук-суурга дайзыннардан бисти камгалаар чадаг болгаш аъттыг шериглер дилээри меңээ ыядынчыг болган, чүге дээрге бис аңаа: «Бурганывыстың холу Олче чүткүп турар кижи бүрүзүнге буян көргүзер, а Оон ойталаан бүгү улусче Ооң килеңи болгаш күчү-күжү угланыр» – дээн турган бис.

23Ынчангаш бис шээрленип, Бурганывыстан ол дугайында дилээривиске, Ол бистиң мөргүлүвүске харыылаан.

24Оон мен Бурганның кол бараалгакчыларындан он ийи кижини – Шеревия биле Хашавияны+ база оларның он акы-дуңмазын аңгылап кагдым. 25-27Мен оларның мурнунга хаанның, ооң чөвүлекчилер, нояннарының болгаш Вавилонга турган бүгү израильчилерниң Бурганывыстың өргээзинге өргүл белээ кылдыр берген алдын-мөңгүнүн, эт-херекселин деңзилээш+, оларның холунга 650 талант мөңгүннү, 100 талант мөңгүн эт-херекселди, 100 талант алдынны, 1000 драхма деңзилиг 20 алдын дашканы болгаш эки дээн кылагар хүлерден кылган, алдын ышкаш үнелелдиг ийи саваны берипкен мен[*].

28Мен оон ыңай оларга: «Силер – Бурганга бараалгаткан улус-тур силер, бо эт-херексел база ыдыктыг. Бо алдын-мөңгүн дээрге ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыга эки тура-биле берген өргүл-дүр. 29Ол бүгүнү Бурганның кол бараалгакчыларының, левиттерниң, Израильдиң төрел салгалдар баштыңнарының мурнунга деңзилээш, Иерусалимде Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң шыгжамыр-өрээлдеринче дужаап бергижеңерге чедир серемчилелдиг кадагалаңар» – дээн мен.

30Оон Бурганның демги бараалгакчылары биле левиттер Иерусалимде Бурганывыстың өргээзинче аппарзын дээш, оларның мурнунга деңзилеп каан алдын-мөңгүннү, ыдыктыг эт-херекселди хүлээп алган.

31Иерусалимге чедер дээш, бир айның он ийиде Агава хемден үнүпкен бис. Бурганывыстың холу бисти кагбайн турган болгаш, Ол бисти орук-суурга дайзыннардан, дээрбечилерден камгалап турду. 32Иерусалимге чедип келгеш, үш хүн дыштанган бис+.

33Дөрткү хүнде бис Бурганывыстың өргээзинге алдын-мөңгүннү, ыдыктыг эт-херекселди деңзилээш, Урияның оглу, Бурганның бараалгакчызы Меремотка+ хүлээдип бердивис. Ооң-биле кады Финеестиң оглу Элеазар, а ол ышкаш левиттер – Иисустуң оглу Иегозавад+, Биннуйнуң оглу Ноадия олар турган. 34Бүгү чүве санаттынып, деңзилеттинген, база ол-ла үеде ниити деңзи бижиттинген.

35Ооң соонда туттуруушкундан ээп келген улус+ Израильдиң Бурганынга бүрүн өрттедир өргүлдер: бүгү израиль чон дээш он ийи бугажык, тозан алды кошкар, чеден чеди хураган болгаш бачыт дээш өргүл болур он ийи хунаны эккелген. Ол бүгү мал-маганны Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салган. 36Ол улус оон ыңай хаанның дужаалдарын+ Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң чагырыкчыларынга база ооң томуйлааны өске эргелекчилерге эккеп берген+. Ынчан ол даргалар израиль чонга база Бурганның өргээзинге деткимче көргүскен.

9

Даштыкы херээженнер-биле өг-бүле тутканнарны илереткени

9^1Ол бүгүнү кылган соонда, баштыңчылар меңээ чедип келгеш: «Израильдиң чону, Бурганның бараалгакчылары болгаш левиттер кожа чоннардан: хананей, хет, ферез, иевус, аммон, моав, египет, амор чоннардан, оларның чүдек-бужар чаңчылдарындан аңгыланмаан-дыр. 2Израильчилер ол чоннарның кыс уругларын боттарынга база оолдарынга кадай кылдыр ап турган болгаш+, ыдыктыг чон+ кожа чоннар-биле холужа берген-дир+, артында-ла баштыңчылар биле даргалар Бурганга ындыг шынчы эвес чоруктуң үлегерин бир дугаарында көргүскен-дир» – дээн.

3Ону дыңнап кааш, мен качыгдалдан бодумнуң тонум, хөйлеңимни ора тыртып каапкаш, бажым дүгүн, сегел салымны чула тыртып, муңгаралга алзыпкан олурган мен. 4Ынчан Израильдиң Бурганының сөстеринден сүрээдеп турар бүгү улус+ туттуруушкундан ээп келгеннерниң ол кемниг херээ дээш, мени долгандыр чыглып келген. Мен аңаа кежээки өргүл салыр үеге чедир муңгаралга алзыпкан олурган мен.

Эзраның чоннуң бачыдын билинген мөргүлү

5Кежээки өргүл салыр үеде бодумну томаартып, олурган черимден ора тыртып каапкан хептиг туруп келгеш, дискек кырынга олура дүжүп, бодумнуң Бурганым Дээрги-Чаяакчыже холдарым сунуп+, 6мөргүп эгеледим:

«О, Бурганым! Меңээ аажок ыядынчыг-дыр, Сенче дорт көрүп шыдавас-тыр мен, чүге дээрге бистиң бачыттарывыс бажывысты ажа берген-дир+, кем-буруувус дугайында сураг дээрде чеде берген-дир+. 7Ада-өгбевистиң үезинден бээр амгы үеге чедир кем-буруувус кончуг улуг+. Бачыттарывыс ужун боттарывыс, хааннарывыс, Бурганның бараалгакчылары өске чер чурттуг хааннар холунче, олар бисти кыргып-хыдызын, тудуп алзын, үптезин, бак атка киирип кагзын дээш, хүлээттирген бис, амгы үеде-даа ындыг хевээр-дир.

8А ам, хензиг үеде бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы бисти кээргей берип, чамдыывыска дириг артарын чөпшээреп, ыдыктыг черге тургустунуп аар арганы биске хайырлады. Бурганывыс бистиң карактарывыска чырыкты хайырлап+, кулданыгга турган биске бичии-даа болза дирлип кээр арганы берди. 9Бис – кулдар бис+, ынчалза-даа кулданыышкынга турувуста безин, Бурганывыс бисти каапкаш барбаан. Персияның хааннарының мурнунга Ол биске энерелин илереткен: Бурганывыстың өргээзин тудуп үндүрүп, ону бузундулар аразындан катап тургузуп кагзын дээш, Ол бисти диргизипкен база Иудея биле Иерусалимге бисти камгалап, хана-биле херимнеп каан.

10Бурганывыс, бис ол бүгүнүң соонда ам чүү дээр бис? Сээң айтыышкыннарыңдан ойталаан-дыр бис. 11Оларны Сен биске Бодуңнуң чалча-медээчилериң дамчыштыр берип: „Эжелеп аар дээш бар чыдарыңар чер дээрге ында чурттап турар чоннарның бужар-бак чоруундан арыг эвес апарган чер-дир. Олар боттарының чүдек-бужар чаңчылдары-биле ол черни бүрүнү-биле долдуруп каапкан-дыр. 12Ынчангаш боттарыңарның кыс уругларыңарны оларның оолдарынга кадай кылдыр бербеңер, а оларның кыс уругларын оолдарыңарга кадай кылдыр албаңар. Олар-биле кажан-даа эп-найырал тутпаңар, оларның чаагай чоруун күзевеңер. Ынчан силер күштүг боор силер, ук черниң кежиктерин чиир силер база ажы-төлүңерге мөңге өнчү кылдыр арттырып каар силер“ – дээн сен.

13Бузут-бактыг үүлгедиглеривис дээш, өндүр улуг кем-буруувус дээш бисти тавараан бүгү айыыл-халаптың соонда, Сен – бистиң Бурганывыс, бачыттарывыс дээш алыр ужурлуг кеземчевисти чиигедип+, биске дириг артар арганы бердиң. 14Таанда-ла бис Сээң айтыышкыннарыңны ам база үреп, шак ол бужар-бак чоннар-биле төрелдежир бис бе? Сен ам бисти кыргып-хыдып каарынга чедир килеңней бербес сен бе, таанда-ла чаңгыс-даа кижи дириг артпайн барбас бе?! 15Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы, Сээң чөптүүңнү билир бис, чүге дээрге бөгүнге чедир дириг арттывыс. Кем-буруувус Сеңээ илдең-дир+. Ынчангаш бистиң чаңгызывыс-даа Сээң көрүжүңнү ууп шыдавас».

10

Чоннуң даштыкы кадайларын, олардан ажы-төлүн чандырыпканы

10^1Эзра мөргүп, ол бачытты ажыы-биле миннип+, ыглап-сыктап, Бурганның өргээзиниң мурнунга доңгая кээп дүжүп турда, ону долгандыр мөөң израильчилер: эр, херээжен улус болгаш ажы-төл чыглып келген. Ол улус база ажыг-шүжүглүг ыглап турган. 2Ынчан Иехиилдиң оглу, Эламның үре-салгалының бирээзи Шехания Эзрага: «Бис Бурганывыска шынчы эвес болуп, долгандыр чурттап турар чоннар аразындан даштыкы кадайлар ап алган-дыр бис. Ындыг турбуже, израиль чонда идегел ам-даа бар. 3Ам мээң дээргимниң база Бурганывыстың айтыышкыннарын хүлээп көөр улустуң сүмезин ёзугаар ол кадайларывыстың шуптузун база олардан төрүттүнген ажы-төлдү боттарывыстан чорудуптар бооп, бистиң Бурганывыс-биле керээден чарып аалы+. Ыдыктыг хоойлу ёзугаар болур болзун+. 4Туруп келиңер, бо дээрге силерниң херээңер-дир. Бис силерни деткиир бис, кадыг-быжыг болуп, хөделип кириптиңер!» – дээн.

5Эзра туруп келгеш, Бурганның кол бараалгакчылары, левиттер болгаш бүгү израиль чонну олар Шеханияның саналын ёзугаар кылыр бооп даңгыраглаарынче албадапкан+. Олар шупту даңгыраан берген.

6Эзра Бурганның өргээзиниң мурнундан чорупкаш, Элиашивтиң оглу Иохананның+ өрээлинге чедип келгеш, аңаа хонуп алган[*]. Ол аңаа аъш-чем-даа чивээн, суг-даа ишпээн+, чүге дээрге туттуруушкундан чанып келген улустуң кемниг херээ дээш качыгдап ыглап турган.

7Иудея биле Иерусалимге туттуруушкундан ээп келген бүгү улус Иерусалимге чыглыр ужурлуг деп чарлаан. 8Бир эвес үш хүн эрткенде, келбейн баар кижи турар болза, дарга, баштыңнарның шиитпирин ёзугаар, ооң бүгү эт-хөреңгизин хавырар, а ол боду туттуруушкундан чанып келген улус аразындан үндүр сывыртадып аар.

9Иуда болгаш Вениаминниң аймактарының бүгү чурттакчылары үш хүн дургузунда Иерусалимге чыглып келген. Тос айның чээрбиде бүгү чон Бурганның өргээзиниң мурнунда шөлге ол херек ужун база чаъс ужун сириңейнип олурган. 10Бурганның бараалгакчызы Эзра туруп келгеш, чонга: «Даштыкы кадайлар ап алгаш, Бурганга шынчы эвес бооп, Израильдиң кем-буруузун көвүдеткен-дир силер. 11Ам силерниң ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдып, Ооң күзел-соруун күүседиңер: кожа чоннардан – даштыкы кадайларыңардан аңгыланып алыңар» – дээн.

12Бүгү ниитилел дыңзыдыр харыылаан: «Силернии шын-дыр. Чугаалааныңар ёзугаар кылыр бис. 13Ынчалза-даа мында хөй чон бар-дыр, чаъстаан үе-дир, даштыгаа турар аргавыс чогул. Бо херек база ийи-бир хүннүң херээ эвес-тир, чүге дээрге ындыг янзылыг бачыт үүлгеткен улус хөй болгай. 14Бистиң даргаларывыс бүгү ниитилелди төлээлеп, хөделип кирипсин. Бистиң хоорайларывыста даштыкы кадайлар ап алган бүгү улус боттарының хоорайларының баштыңнары болгаш шииткекчилери-биле кады Иерусалимче доктааткан үеде чедип келзин. Бурганывыстың ол херек дээш бисче кыптыккан килеңи бистен чайлай бергижеге чедир, улус ынчаар кылзын». 15(Чүгле Асаилдиң оглу Ионафан биле Тикваның оглу Яхзейя база оларны деткээн Мешуллам+ болгаш левит Шавтай+ олар ук саналга удурланган.)

16Туттуруушкундан ээп келген улус-чон санал ёзугаар кылган. Бурганның бараалгакчызы Эзра төрел салгалдар баштыңнарын, оларның төрел бөлүктерин ёзугаар, аттарын адап, томуйлап каан. Он айның бирээде олар бо херекти сайгарары-биле хуралдап олуруп алгаш, 17бир айның бирээде даштыкы кадайлар-биле өгленчип алган бүгү улуска хамаарыштыр хыналданы кылып дооскан.

Даштыкы кадайларын чандырыпкан улустуң даңзызы

18Бурганның бараалгакчыларының аразында даштыкы кадайлар-биле чурттап турган улус бо-дур.

1. Иоседектиң оглу Иисустуң+ болгаш ооң ха-дуңмазының үре-салгалындан: Маасея, Элиезер, Иарив болгаш Гедалия. 19Олар боттарының кадайлары-биле чарлып аарын аазаан. Оон кем-буруузу дээш, кодан малында кошкарны өргүл кылдыр эккеп салган+.

2. 20Иммерниң үре-салгалындан+: Ананий биле Зевадия.

3. 21Харимниң үре-салгалындан+: Маасея, Илия, Шемайя, Иехиил болгаш Озия.

4. 22Пашхурнуң үре-салгалындан+: Элиоенай, Маасея, Измаил, Нафанаил, Иегозавад болгаш Элеаса.

5. 23Левиттерден: Иегозавад, Шимей, Келайя (ооң Клита деп ады база бар турган), Петахия, Иуда болгаш Элиезер.

6. 24Ыраажылардан+: Элиашив.

7. Хаалгачылардан: Шаллум, Телем болгаш Урий.

25Өске израильчилерниң аразындан даштыкы кадайлар-биле чурттап турган улус бо-дур.

1. Пароштуң үре-салгалындан+: Рамайя, Изия, Малхия, Миямин, Элеазар, Малхия болгаш Ванея.

2. 26Эламның үре-салгалындан: Маттания, Захария, Иехиил, Авдий, Иремот болгаш Илия.

3. 27Заттунуң үре-салгалындан: Элиоенай, Элиашив, Маттания, Иремот, Завад болгаш Азиза.

4. 28Бевайның үре-салгалындан+: Иоханан, Анания, Заббай болгаш Афлай.

5. 29Баниниң үре-салгалындан+: Мешуллам, Маллух, Адайя, Иашув, Шеал болгаш Иремот.

6. 30Пахат-Моавтың үре-салгалындан+: Адна, Хелал, Ванея, Маасея, Маттания, Веселиил, Биннуй болгаш Манассия.

7. 31Харимниң үре-салгалындан: Элиезер, Ишшия, Малхия, Шемайя, Симеон, 32Вениамин, Маллух болгаш Шемария.

8. 33Хашумнуң үре-салгалындан: Мафнай, Мафафа, Завад, Элифелет, Иеремай, Манассия болгаш Шимей.

9. 34Баниниң үре-салгалындан: Маадай, Амрам, Уел, 35Ванея, Бидья, Келуги, 36Ванья, Меремот, Элиашив, 37Маттания, Мафнай, Иаасай, 38Бани, Биннуй, Шимей, 39Шелемия, Нафан, Адайя, 40Махнадбай, Шашай, Шарай, 41Азариил, Шелемиягу, Шемария, 42Шаллум, Амария болгаш Иосиф.

10. 43Невонуң үре-салгалындан: Иеиел, Маттифия, Завад, Зевина, Иаддай, Иоил болгаш Ванея.

44Ол улус шупту даштыкы кадайлар-биле чурттап турган. Оларның кадайларының чамдыызы ашактарынга ажы-төл божуп берген турган[*].

* 2:63 Урим биле туммим – Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун тодарадыр дээш Бурганның бараалгакчыларының ажыглап турган херекселдери (Хост. 28:30 көр).

* 2:69 500 хире килограмм алдынга, 2700 хире килограмм мөңгүнге деңнежир.

* 3:3 Азы: «Олар кожа чоннардан коргар болгаш».

* 4:8 Бо шүлүктен эгелээш, 6:18 шүлүкке чедир тоожуушкун арамей дылда бижиттинген.

* 4:9-10 Аснафар – бистиң эрага чедир VII векте Ассирияның хааны Ашшурбанипалды ынча деп адап турар чадавас.

* 4:18 Азы: «Тода номчуп».

* 5:4 Өске бурунгу сөзүглелде «Бис» деп бижээн.

* 6:19 Бо шүлүктен эгелээш, тоожуушкун еврей дылга чоруп эгелээр.

* 7:6 Азы: «Мергежилдиг бижээчи».

* 7:11 Бо эгениң 12-26 шүлүктери арамей дылда бижиттинген.

* 7:12 «Амыр-мендиңни эредим» деп очулдурган арамей сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы: «Тергиин дээн бижээчи Эзрага».

* 7:22 Чижеглеп алырга, үш тонна мөңгүн, 20 000 литр кызыл-тас, 2000 литр арага болгаш олива үзүн.

* 8:5 Өске бурунгу сөзүглелде «Затту» деп ат таварышпайн турар.

* 8:10 Өске бурунгу сөзүглелде «Бани» деп ат таварышпайн турар.

* 8:25-27 Чижеглеп алырга, 20 хире тонна мөңгүн, 3 тонна деңзилиг мөңгүн эт-херекселдер, 3 тонна алдын, 8,5 хире килограмм деңзилиг алдын дашкалар.

* 10:6 Өске бурунгу сөзүглелде «Хонуп алган» деп сөстер таварышпайн турар.

* 10:44 Бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Олар кадайларын ажы-төлү-биле кады чандырыпкан» деп бижээн.

+ 1:1 Иер. 29:10
+ 1:1 Иса. 44:28; 45:1; Дан. 6:28
+ 1:1 Эзра 5:13
+ 1:2 Иса. 44:28
+ 1:7 4 Хаан. 24:13; 2 Чыл. 36:7
+ 1:8 Эзра 5:14
+ 2:1 4 Хаан. 24:14-16; 25:11; 2 Чыл. 36:20
+ 2:2 Эзра 3:2; Неем. 12:1
+ 2:2 Неем. 10:14-26
+ 2:3 Эзра 8:3; 10:25
+ 2:34 Неем. 3:2
+ 2:35 Неем. 3:3
+ 2:36 1 Чыл. 24:7
+ 2:37 Эзра 10:20
+ 2:38 1 Чыл. 9:12; Эзра 10:22
+ 2:39 Эзра 10:21
+ 2:40 Неем. 10:9
+ 2:41 Эзра 10:24
+ 2:41 1 Чыл. 6:39
+ 2:42 1 Чыл. 9:17
+ 2:43 1 Чыл. 9:2; Неем. 11:3
+ 2:55 Неем. 11:3
+ 2:61 2 Хаан. 17:27; 19:31
+ 2:63 Лев. 22:2
+ 3:1 Неем. 8:1
+ 3:2 Неем. 12:1; Зах. 3:1-10
+ 3:2 1 Чыл. 3:17

+ 3:2 1 Чыл. 3:19; Неем. 12:1; Агг. 1:1; 2:20-23; Зах. 4:6-10

+ 3:2 Хост. 27:1
+ 3:2 Ы. х. к. 33:1; Ыд. ыр. 89:1
+ 3:2 Ы. х. к. 12:5-6
+ 3:3 Эзра 4:4
+ 3:3 Хост. 29:38
+ 3:4 Сан. 29:12-38
+ 3:5 Сан. 28:1-15
+ 3:5 Сан. 29:39
+ 3:7 2 Чыл. 2:16
+ 3:8 1 Чыл. 23:24; 2 Чыл. 31:17
+ 3:9 Неем. 10:9
+ 3:10 Зах. 4:9
+ 3:10 1 Чыл. 16:4-6; 25:1-2

+ 3:11 1 Чыл. 16:34; 2 Чыл. 5:13; Ыд. ыр. 105:1

+ 3:12 Агг. 2:3
+ 4:2 Эзра 3:2
+ 4:2 4 Хаан. 19:37; Иса. 37:38
+ 4:2 4 Хаан. 17:24-41
+ 4:3 Эзра 1:1-3
+ 4:4 Эзра 3:3
+ 4:5 Эзра 4:24; Агг. 1:1
+ 4:6 Эсф. 1:1; Дан. 9:1
+ 4:7 Эзра 7:1; Неем. 2:1
+ 4:7 4 Хаан. 18:26; Иса. 36:11; Дан. 2:4
+ 4:13 Эзра 4:20; 7:24
+ 4:13 Эсф. 3:8; Аж.-ч. 16:20
+ 4:20 3 Хаан. 4:21; Ыд. ыр. 71:8
+ 4:20 Ы. х. к. 15:6
+ 4:24 Эзра 4:5
+ 5:1 Агг. 1:1
+ 5:1 Зах. 1:1
+ 5:2 Эзра 3:2; Зах. 3:1
+ 5:2 Эзра 6:14; Агг. 1:11; Зах. 4:6
+ 5:3 Эзра 6:6, 13
+ 5:5 Ыд. ыр. 32:18
+ 5:11 3 Хаан. 6:1
+ 5:12 2 Чыл. 36:16-17
+ 5:12 4 Хаан. 25:8-11
+ 5:13 Эзра 1:2
+ 5:14 Эзра 1:7
+ 5:14 Эзра 1:8
+ 5:15 Эзра 6:5
+ 5:16 Эзра 3:8, 10
+ 5:17 Эзра 6:1-2
+ 6:2 4 Хаан. 17:6
+ 6:4 3 Хаан. 6:36
+ 6:5 Эзра 1:7; 5:14-15
+ 6:6 Эзра 5:3
+ 6:8 Эзра 7:13, 21
+ 6:10 Иер. 29:7; 1 Тим. 2:2
+ 6:11 Дан. 2:5; 3:29
+ 6:13 Эзра 5:3
+ 6:14 Эзра 5:1-2; Агг. 1:11; Зах. 4:6
+ 6:14 Эзра 1:2
+ 6:14 Эзра 6:12
+ 6:14 Эзра 4:7; 7:13
+ 6:15 Эсф. 3:7
+ 6:16 3 Хаан. 8:63-65; 2 Чыл. 7:5-8
+ 6:18 Сан. 3:6; 8:9-11
+ 6:18 1 Чыл. 24:1-31; 2 Чыл. 35:5
+ 6:19 Хост. 12:1-13
+ 6:20 Лев. 21:6; 2 Чыл. 30:15
+ 6:21 Неем. 9:2; 10:28; 13:3
+ 6:22 Хост. 12:15; 13:6
+ 7:1 Неем. 2:1
+ 7:1 4 Хаан. 25:18; Иер. 52:24
+ 7:2 2 Хаан. 8:17; 15:24
+ 7:5 Сан. 25:7-13; Иис. 24:33
+ 7:5 Сан. 20:28
+ 7:5 1 Чыл. 6:4-14, 50-53
+ 7:6 Неем. 8:1; 12:26
+ 7:10 Ы. х. к. 17:9-11; 33:10
+ 7:12 Иез. 26:7; Дан. 2:37; Ажыд. 17:14
+ 7:13 Эзра 6:8
+ 7:14 Эсф. 1:14
+ 7:15 2 Чыл. 6:2
+ 7:17 Ы. х. к. 12:5-6
+ 7:24 Эзра 4:13, 20
+ 7:25 Хост. 18:21; Ы. х. к. 16:18
+ 8:2 Эзра 7:5

+ 8:2 Хост. 6:23; Сан. 3:4; Лев. 10:6; 1 Чыл. 24:3-4

+ 8:2 1 Чыл. 3:22; Неем. 10:4
+ 8:3 Эзра 2:3; Неем. 7:8
+ 8:4 Эзра 10:30
+ 8:10 Эзра 10:29
+ 8:11 Эзра 10:28
+ 8:16 Эзра 10:15
+ 8:18 1 Чыл. 6:19
+ 8:18 Неем. 12:24
+ 8:19 Неем. 12:24
+ 8:19 1 Чыл. 6:16
+ 8:20 Эзра 2:43; 7:7
+ 8:21 Ыд. ыр. 5:9
+ 8:21 Лев. 16:28; 2 Чыл. 20:3
+ 8:24 Эзра 8:18-19
+ 8:25-27 Эзра 7:15-16
+ 8:32 Неем. 2:11
+ 8:33 Неем. 3:4,
+ 8:33 Неем. 11:16
+ 8:35 Эзра 2:1
+ 8:36 Эзра 7:21
+ 8:36 Неем. 2:7

+ 9:2 Хост. 34:15-16; Ы. х. к. 7:3-4; Неем. 13:23

+ 9:2 Ы. х. к. 7:6
+ 9:2 Ыд. ыр. 105:35
+ 9:4 Иса. 66:2,
+ 9:5 3 Хаан. 8:22
+ 9:6 Ыд. ыр. 37:5
+ 9:6 2 Чыл. 28:9; Ажыд. 18:5
+ 9:7 Ыд. ыр. 105:6; Дан. 9:5-6
+ 9:8 Ыд. ыр. 12:4; 18:9
+ 9:9 Неем. 9:36
+ 9:13 Ыд. ыр. 102:10
+ 9:15 Неем. 9:33
+ 10:1 Неем. 1:6; Дан. 9:20
+ 10:3 2 Чыл. 34:31; Неем. 9:38
+ 10:3 Ы. х. к. 7:3
+ 10:5 Неем. 5:12
+ 10:6 Неем. 3:1; 12:22
+ 10:6 Эсф. 4:16
+ 10:15 Эзра 8:16
+ 10:15 Неем. 11:16
+ 10:18 Эзра 3:2
+ 10:19 Лев. 6:6
+ 10:20 Эзра 2:37
+ 10:21 Эзра 2:39
+ 10:22 Эзра 10:38
+ 10:24 Эзра 2:41
+ 10:25 Эзра 2:3; Неем. 7:8
+ 10:28 Эзра 8:11
+ 10:29 Эзра 8:10
+ 10:30 Эзра 8:4

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Эзра

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ